به گزارش پیچینو، طی سال ۲۰۲۴، حجم سرمایه‌گذاری جسورانه منطقه به بیش از ۹۵ میلیون دلار رسید که قزاقستان با بیش از ۸۰ میلیون دلار، سهم عمده‌ای (بیش از ۷۵ درصد) را به خود اختصاص داد.

نرخ رشد این بازار در سال ۲۰۲۳، ۵.۵ برابر سریع‌تر از بازار مشابه در کشورهای نوردیک (اسکاندیناوی) بود؛ رشدی که از بسیاری از اقتصادهای توسعه‌یافته پیشی گرفته است.

همزمان، زیرساخت‌های نهادی و توجه سرمایه‌گذاران بین‌المللی نیز شتاب گرفته است.

قزاقستان، پیشگام برجسته منطقه

قزاقستان پیشتاز سرمایه‌گذاری جسورانه در منطقه است.

در سال ۲۰۲۳، متوسط حجم هر سرمایه‌گذاری به بیش از یک میلیون دلار رسید (افزایشی ۳.۸ برابری نسبت به ۲۰۱۸). جالب‌تر اینکه ۵۵٪ سرمایه‌گذاری‌‌ها از سوی سرمایه‌گذاران خارجی انجام شده که نشان از اعتماد جهانی به این اکوسیستم دارد.

عوامل کلیدی رشد شامل:

• آستانه هاب به عنوان پلتفرم پیشرو فناوری منطقه و راه‌اندازی بازوی سرمایه‌گذاری (Astana Hub Ventures Ltd.) زیر نظر مرکز مالی بین‌المللی آستانه (AIFC).
• استقرار صندوق‌های مادر (Fund of Funds) مثل Qazaqstan Venture Group و تقویت زیرساخت مالی بلندمدت.
• اجرای سیاست‌های حمایتی دولت که اکنون ماهیتی محرک (و نه صرفاً حمایتی) یافته‌اند.
• اتکای اقتصاد به منابع مانند نفت، طلا و اورانیوم که بستری برای گذار به نوآوری و تنوع‌بخشی فناورانه فراهم کرده است.

بنابر برآورد «هاروارد گروس لب»، اقتصاد قزاقستان تا سال ۲۰۳۳ سالانه ۳.۸٪ رشد خواهد کرد و اگر سرمایه حاکمیتی به‌درستی هدایت شود، می‌تواند الگوی موفقی شبیه نروژ و استرالیا خلق کند.

خیزش نوآورانه گرجستان، ازبکستان و …

• گرجستان: ارزش بازار سرمایه جسورانه در ۲۰۲۳ به ۲۱.۶ میلیون دلار (۴ برابر سال قبل) رسید که نقش «آژانس نوآوری و فناوری گرجستان» چشمگیر بوده است.
• ازبکستان: با ثبت ۳۸ معامله و ۱۷.۵ میلیون دلار، ۶۰٪ این سرمایه‌ها را سرمایه‌گذاران خارجی تأمین کردند.
• آذربایجان: تعداد معاملات اندک بود اما ارزش میانگین هر سرمایه‌گذاری ۷۱٪ رشد کرد.
• قرقیزستان و تاجیکستان: برخلاف ابعاد کوچک‌تر اکوسیستم، استارتاپ‌هایی با حضور جهانی مانند Appboxo، Behaviox و Zypl.ai (پلتفرم امتیازدهی اعتباری مبتنی بر هوش مصنوعی) جذب کرده‌اند.

رشد زیرساخت‌های اکوسیستم و سرمایه‌گذاری بین‌المللی

• فعالیت صندوق‌های جسورانه محلی، فرشته‌های سرمایه‌گذار و شبکه‌های رسانه‌ای منطقه‌ای، فرهنگ استارتاپی را تقویت می‌کنند.
• رسانه‌هایی چون Digital Business و ER10 Media نقشی محوری در فرهنگ نوآوری دارند.
• جمع‌آوری داده‌های اکوسیستم و شفافیت اطلاعاتی توسط Dealroom.co باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی برای سرمایه‌گذاران بین‌المللی شده است.

از فین‌تک تا هوش مصنوعی و فراتر

• فین‌تک همچنان پیشتاز تعداد معامله و حجم جذب در قزاقستان و ازبکستان است؛ اما حوزه‌های جدید چون هوش مصنوعی، ابزار توسعه‌دهنده، سلامت دیجیتال و تجارت الکترونیک با سرعت در حال رشد هستند.
• نرخ سرمایه‌گذاری مشترک بین‌المللی و متوسط حجم معاملات رو به افزایش است.

نمونه شاخص: صعود Higgsfield AI از آلماتی به سیلیکون‌ولی

استارتاپ Higgsfield AI که در سال ۲۰۲۳ تأسیس شد، با تیم هسته‌ای ساکن آلماتی (قزاقستان) و دفتر مرکزی در سان‌فرانسیسکو، در حوزه هوش مصنوعی مولد و تولید محتوای بصری برای شبکه‌های اجتماعی بسیار مطرح شده است.

این استارتاپ در مدت تنها ۹ ماه موفق شد جزو ۲۵ شرکت برتر حوزه AI در جهان باشد و عنوان برترین استارتاپ هوش مصنوعی ژنراتیو ویدیویی (طبق رتبه‌بندی Dealroom) را کسب کند—و حتی از رقبایی چون OpenAI Sora پیشی گیرد.

با حمایت دولتی هوشمند، افزایش سرمایه خارجی و رشد شتابان استارتاپ‌ها، آسیای مرکزی و قفقاز به‌سرعت در حال تبدیل‌شدن به نمونه‌ای الهام‌بخش برای ظهور اقتصادهای نوآوری محور هستند. مسیر آینده این منطقه بیش از پیش وابسته به موفقیت در تبدیل ظرفیت منابع طبیعی به اکوسیستم فناورانه و تنوع‌بخش است.

پرسش پیچینو

آیا مدل «آستانه هاب» و صندوق‌های سرمایه‌گذاری محلی می‌تواند الگویی برای سیاست‌گذاران ایرانی در خلق اکوسیستم‌های موفق فناوری باشد؟ چشم‌انداز همکاری استارتاپ‌های ایرانی و کشورهای منطقه در حوزه هوش مصنوعی و فین‌تک را چگونه ارزیابی می‌کنید؟