گزارش جامع اجرای «سند ملی توسعه علوم و فناوری نانو» در سال ۱۴۰۳
به گزارش پیچینو به نقل از «سند ملی توسعه علوم و فناوری نانو» که آبان ۱۴۰۱ توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید، حالا با گزارشی شفاف از اجرای آن در سال ۱۴۰۳ منتشر شده است. این سند که توسط ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو پایش می‌شود، در شش فصل، عملکرد، دستاوردها و نقاط قوت و ضعف اکوسیستم نانو ایران را به تفصیل بررسی کرده است.

دستاوردهای علمی و جایگاه جهانی
طبق این گزارش، ایران با ثبت ۱۰۸۶۰ مقاله نانو در پایگاه WoS طی سال ۲۰۲۴، معادل ۴.۲٪ از کل مقالات نانو دنیا را به نام خود ثبت کرد و رتبه ششم جهانی را به دست آورد. مقالات مشترک بین‌المللی ایران در این حوزه به ۳۲٪ رسیده است. در کنار این، ایران بر اساس مقاله به ازای GDP (بر پایه قدرت خرید)، رتبه اول دنیا را به دست آورده است. دانشگاه‌های تهران، تبریز و علم و صنعت، سه بازیگر اصلی تولید مقاله نانو در ایران بوده‌اند.

نوآوری و محصولات جهانی
ستاد نانو، طی سال ۱۴۰۳ از توسعه هفت محصول نانو با نوآوری جهانی حمایت کرده است—از حذف آرسنیک در آب‌، تا رادیوداروهای نوین و ابرباتری‌های اسید-سرب بومی. این رویکرد، هم به سلامت عمومی، و هم به صرفه‌جویی ارزی برای کشور منجر شده است.

بازار و تجارت نانو
حجم بازار نانو در ایران در سال ۱۴۰۲ به ۶۱۸۸۹۰ میلیارد ریال (۱.۶۲ میلیارد دلار) رسید؛ یعنی ۱۰۲٪ رشد نسبت به سال قبل! بازار تجهیزات و خدمات فناوری نانو به ترتیب ۸۰٪ و ۱۵۰٪ رشد داشته‌اند. صادرات محصولات نانو سال گذشته از مرز ۱۴۵ میلیون دلار گذشت که عراق، سوریه و هند سه مقصد اصلی بودند و در این سال، ۵۰ کشور مقصد صادراتی کالاهای نانو ایران بوده‌اند. بیش از ۹۰٪ بازار در اختیار ۱۰۰ شرکت برتر قرار دارد.

تاثیرات اقتصادی و اجتماعی
در بازه ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲، محصولات و خدمات نانو در ایران حدود ۵/۵ میلیارد دلار فروش و ۴۷۴ میلیون دلار صادرات ثبت کرده‌اند. تولید داخلی، به کاهش چندین میلیارد دلاری وابستگی پتروشیمی و کاهش هزینه‌های انرژی و سلامت کمک شایانی کرده است. همچنین توسعه این فناوری مسیر تحقق عدالت اجتماعی با دسترسی ارزان‌تر اقشار کم‌درآمد به درمان‌های نوین را تقویت کرده است.

عملکرد رسانه‌ای، آموزش و ترویج
ستاد نانو طی سال ۱۴۰۳، ۲۶۰۰ خبر، ۳۰۰۰ محتوای فضای مجازی، ۶۶۱۴ دقیقه تلویزیون و هزاران دقیقه و مطلب مطبوعاتی و خبرگزاری تولید و منتشر کرده و به ۴۴۵ درخواست رسانه‌ای پاسخ داده است. برگزاری جشنواره «نانو و رسانه»، نمایشگاه دائمی "ایرانو" و نشر کتاب و محتوای آموزشی از دیگر اقدامات این ستاد بوده است.

صنایع اولویت‌دار، میکروالکترونیک و برنامه‌های ویژه
در حوزه حمایت از پروژه‌های ویژه، نزدیک ۵۴ میلیارد تومان تسهیلات به صنایع آب، انرژی، کشاورزی، بهداشت و ساختمان اختصاص یافته است. فناوری‌های «میکرو» از میکروالکترونیک تا آزمون‌های نوین تشخیصی نیز جزو محورهای فعال سال بودند.

جمع‌بندی
ایران با وجود چالش‌های بین‌المللی و داخلی، روند صعودی توسعه فناوری نانو را حفظ کرده و سرمایه‌گذاری مستمری روی بازار، صادرات، آموزش و گسترش صنعت داشته است. آینده این حوزه با پشتیبانی بیشتر، تداوم رشد و حضور جدی در بازارهای جهانی روشن‌تر خواهد بود.